Nie zawsze możemy wybrać to, co nas spotyka. Nie mamy wpływu na wszystkie wydarzenia, relacje czy sytuacje, w których się znajdujemy. Możemy jednak mieć wpływ na to, jak odpowiadamy na to, czego doświadczamy.
To jedna z ważnych idei logoterapii i analizy egzystencjalnej Viktora Frankla. Człowiek, nawet w obliczu trudnych doświadczeń, zachowuje możliwość wyboru własnej postawy. Z tym wyborem wiążą się sprawczość i odpowiedzialność — nie za wszystko, co się wydarza, lecz za własne decyzje, postawy i sposób, w jaki odpowiadamy na rzeczywistość.
Odpowiedzialność w tym ujęciu nie oznacza obwiniania siebie za to, co trudne. Nie oznacza również przekonania, że „wszystko zależy ode mnie”. Przeciwnie — oznacza świadome rozpoznawanie granicy między tym, na co mamy wpływ, a tym, czego zmienić nie możemy. Odpowiedzialność zaczyna się tam, gdzie pojawia się możliwość wyboru: co zrobię z tym, co mnie spotyka? Jak chcę odpowiedzieć? W jakim kierunku chcę pójść?
Tak rozumiana odpowiedzialność może być źródłem sprawczości. Pomaga odzyskać poczucie, że nawet jeśli nie możemy zmienić całej sytuacji, możemy podjąć mały krok, dokonać wyboru lub nadać własnym działaniom kierunek. Nie chodzi o kontrolowanie życia, lecz o świadome uczestniczenie w nim.
Ta perspektywa nie oznacza również, że powinniśmy być silni za wszelką cenę. Czasem odpowiedzialność za siebie oznacza uznanie własnych ograniczeń, zadbanie o swoje potrzeby, postawienie granicy albo poproszenie o pomoc. Wewnętrzna siła nie musi oznaczać radzenia sobie ze wszystkim samodzielnie. Może oznaczać gotowość do zmierzenia się z tym, co jest trudne, oraz korzystania z własnych zasobów i wsparcia innych.
W poszukiwaniu sensu ważne stają się pytania: Co jest dla mnie naprawdę ważne? Za czym chcę podążać? Jakie wartości chcę realizować? Za co chcę wziąć odpowiedzialność?
Odpowiedzi nie zawsze pojawiają się od razu. Mogą dojrzewać w refleksji, rozmowie i doświadczeniu. Mogą prowadzić do podjęcia decyzji, zmiany sposobu funkcjonowania, postawienia granicy, odbudowania relacji albo znalezienia nowego kierunku.
Dlatego pomoc psychologiczna może być nie tylko sposobem na poradzenie sobie z trudnościami. Może stać się również przestrzenią do odkrywania własnych wartości, wewnętrznych zasobów, sprawczości i aktywnej postawy wobec wyzwań życia, a także do podejmowania odpowiedzialności za własne wybory.
Odpowiedzialność nie odbiera wolności — przeciwnie. To właśnie świadomość, że możemy wybierać i że nasze wybory mają znaczenie, nadaje wolności realny wymiar.
Nie zawsze możemy wybrać okoliczności. Nie zawsze możemy zmienić to, co się wydarzyło. Możemy jednak odkrywać, jak chcemy na to odpowiedzieć i za co chcemy wziąć odpowiedzialność.